Wat hebben we de afgelopen 50 jaar gedaan? Eten – werken – eten – TV kijken – slapen. Althans, velen van ons besteedden een groot gedeelte van hun vrije tijd aan het consumeren van boodschappen. Blijkbaar normaal menselijk gedrag, of toch niet? Mijn neefje van vijf kreeg laatst een educatieve dieren DVD. In no time sprong hij op en ging hij met z’n knuisjes over het beeldscherm schuiven. Mijn ooms en tantes vonden het aandoenlijk omdat ze dachten dat hij veronderstelde dat er echte dieren achter het beeldscherm zaten. Dat was echter niet de reden, hij wilde actief meedoen en zelf dieren aanklikken en schuiven, zoals op de iPad.
Blijkbaar is het passief consumeren van boodschappen toch niet zo vanzelfsprekend gedrag, maar ingegeven door de mogelijkheden die we hadden.

Media bestaan uit de volgende activiteiten:

• Produceren
• Consumeren
• Delen

In het televisietijdperk waren produceren en delen duur en daardoor voorbehouden aan een kleine groep professionals. Het enige wat wij en masse konden doen was consumeren. Door de nieuwe media kan iedereen opeens goedkoop/gratis produceren, delen en consumeren. Denk aan Youtube-filmpjes, blogs, foto’s, reisverhalen etc. En iedereen kan het met een paar muisklikken eenvoudig delen met vrienden en mensen met een vergelijkbare interesse over de hele wereld.

Gedrag verandert continu, basale behoeften nauwelijks
Door nieuwe mogelijkheden van het internet gaan we ons anders gedragen. Net zoals verstedelijking, boekdrukkunst, lagere reiskosten etc. dat doen en deden. We passen ons gedrag aan als nieuwe mogelijkheden ons in staat stellen om te voorzien  in basale behoeften. Deze behoeften veranderen nauwelijks in de tijd en zijn belangrijke drijfveren voor ons gedrag. Vier basale behoeften zijn:

• autonoom willen zijn (zelf keuzes willen maken);
• competent willen zijn (ergens goed in willen zijn);
• verbonden willen zijn (delen en ergens bij willen horen)
• genereus willen zijn (goed willen doen)

Veel (nieuw) online gedrag wordt hierdoor gedreven, simpelweg doordat ze ons een goed gevoel geven en we ze daarom nastreven. Klassieke economische theorieën schieten vaak hopeloos tekort, omdat ze erg de nadruk leggen op nut- en/of winstmaximalisatie. Het leuke en opmerkelijke is namelijk dat (online) gedrag vaak heel andersoortig is. Zo geeft het mij persoonlijk een goed gevoel om:

• zelf te kunnen bepalen op wat voor soort werk ik me toeleg en hoe en wanneer ik het uitvoer;
• goed te zijn en beter te worden in ondernemen, inspireren, presenteren en ski√´n;
• deel te zijn van Socialmedium en Zus.je en ervaringen en kennis te delen met vrienden en mensen met dezelfde interesse;
• Filippijnse gezinnen met Socialmedium een beter leven en perspectief te geven , doordat wij zes Filippijnse mensen in ons team een goed inkomen en opleiding bieden.

Uiteraard is geld hierin voor mij een belangrijke drijfveer. Al is het alleen maar om in mijn onderhoud te kunnen voorzien en ik houd van een comfortabel en afwisselend leven, daar hangt een prijskaartje aan. Maar de bovengenoemde behoeften bepalen in veel belangrijkere mate mijn gedrag.

Hieronder enkele belangrijke en indrukwekkende online projecten:
Apache is een programma voor het opslaan en verwerken van webpagina’s (genoemd naar de Apache indianen) en vervulde een sleutelrol in de groei van het world wide web. Meer dan de helft van alle websites maken gebruik van Apache. Het is open source en volledig gerealiseerd door de Apache community.
Het is ongelofelijk dat programmeurs wereldwijd ‘gratis’ zo’n geweldig software product hebben weten te realiseren. IBM had aanvankelijk weinig fiducie in het project en liet een heel leger peperdure programmeurs eigen web server software ontwikkelen. De kwaliteit kon echter niet tippen aan Apache.¬† Het schijnt dat IBM programmeurs in hun vrije tijd lekker aan de slag gingen met Apache. Niet vreemd, het is toch veel leuker en spannender om samen met andere programmeurs aan een eigen project te werken, dan aan een project van je IBM bazen met hijgende managers in je nek?

Volgens velen is het ‘amateuristische’ Wikipedia inmiddels accurater dan het gerenommeerde British Enclyclopedia. Hoe is het mogelijk dat tienduizenden mensen wereldwijd de moeite namen en nemen om samen zo’n omvangrijke online encyclopedie te maken, zonder noemenswaardige geldelijke vergoeding? Een van de redenen is keuzevrijheid, er is geen baas die voorschrijft wat je wel en niet mag doen. Maar ook de andere drie behoeften spelen een rol. Het geeft mensen een goed gevoel om hun kennis te delen en door de erkenning van anderen krijgen ze het gevoel goed in hun interesse- of vakgebied te zijn. En het geeft een fijn gevoel om bij de Wikipedia community te horen.

Kiva is een succesvol platform waar mensen microcredieten kunnen verlenen aan kleinschalige projecten. Zonder verdere bemoeienis van derden. De mensen van de projecten delen de ervaringen en voortgang direct met de kredietverstrekkers. Het verschil van Kiva ten opzichte van traditionele goede doelen is, dat er veel meer keuzevrijheid, betrokkenheid en transparantie is. Een fantastisch voorbeeld van nieuw gedrag door nieuwe mogelijkheden.

Op Patients like me delen mensen ervaringen over behandelingen en verloop van ziektes. Voor een deel is het een waardevolle encyclopedie over verschillende ziektes. De kracht van de website is echter dat het mensen in staat stelt om steun bij elkaar te zoeken, ervaringen te delen en tips uit te wisselen.
De populairste online game ooit is World of Warcraft. Er is een wereldwijde zeer actieve community rondom ontstaan. Spelers hebben ontzettend veel inbreng in het verloop van het spel en werken met andere spelers samen. Ze zwerven rond, trekken ten strijde en verrichten heldendaden.

Wat de bovenstaande websites gemeen hebben, is dat hun succes niet te verklaren is door winst- of nutsmaximalisatie. Ze  stellen gebruikers, met de mogelijkheden van nieuwe media, op verschillende manieren in staat om te voorzien in de bovenstaande basale behoeften. En ze stellen allen de gebruikers centraal, in plaats van zichzelf.

Meedoen met nieuwe media
Nieuwe media waaronder de sociale online netwerken zoals Facebook, Hyves, LinkedIn, Twitter en Youtube etc. stellen ons in staat om mee/mede te doen. Net zoals mijn neefje mee wilde doen en het verloop van de DVD mede wilde bepalen.
We bekijken niet passief wat er allemaal voorbij komt, maar delen onze ervaringen, foto’s etc., kortom doen actief mee aan conversaties en discussies. Onder ouderen neemt het gebruik van nieuwe media een veel hogere vlucht dan trendwatchers voorspelden. Waarschijnlijk omdat ze uitgingen van de verkeerde vraag, iets in de trant van; ‘verwacht je dat ouderen gebruik gaan maken van moderne online technieken en fancy gadgets? Terwijl je een heel ander antwoord verwacht als je uitgaat van de vraag: ‘denk je dat ouderen gebruik gaan maken van nieuwe mogelijkheden om meer te communiceren en contact te hebben met hun (klein)kinderen en met mensen met dezelfde hobby’s?’

Internet is verweven met ons (sociale) leven
Hoe archaïsch klinkt cyberspace inmiddels? Toch was dit kort geleden de populaire benaming voor het internet. Toen was internet voor velen nog een ver-van-mijn-bed-show en het domein van wereldvreemde nerds.

Nu zoeken, vinden en boeken we een reisbestemming op internet, (onder)houden we contact met vrienden en netwerken en ondernemen we (deels) online.
Net zoals we in de (pre)historie rond het kampvuur verhalen vertelden, samen hutten bouwden en roddels uitwisselden etc. doen we dat nu online. Door nieuwe media gaan we ons kortom ouderwetser gedragen. Ik ben er van overtuigd dat mensen over pakweg 30 jaar vinden, dat we vanaf 1960 moesten wennen aan de snelle opkomst van de TV en de extra vrije tijd. En dat we daardoor 50 jaar vervreemd waren van onze basale behoeften.